Als teamcoaching en teamdagen juist onveilig voelen. Over psychologische veiligheid, leiderschap, vertrouwen en wat teams écht helpt om beter samen te werken. Hoe teamcoaching wel werkt en voor iedereen goed voelt. Hoe teamcoaching wel werkt en voor iedereen goed voelt.
Psychologische veiligheid in teams: wat een slechte teamcoach mij leerde
“We gaan het vandaag hebben over waarom jullie samenwerking niet goed loopt.”
Het was 2006.
Ik zat met mijn collega’s in een vergaderzaal van een hotel. De tafels stonden in een carré-opstelling, gedekt met spierwit tafellinnen. Voor ons stond een teamcoach die we nog nooit eerder hadden ontmoet. Een blije vijftiger met een kale kop en een enkelbroek die Jort Kelder niet zou misstaan.
Ik zag er als een berg tegenop.
Niet omdat ik geen zin had in een teamdag, maar omdat het op dat moment allesbehalve veilig voelde in ons team. Er waren spanningen, irritaties, er werd over elkaar gesproken, maar niet altijd met elkaar.
Onze manager was nog niet zo lang geleden gestart. Ik vertrouwde hem niet. In mijn beleving was hij vooral door naar boven te likken op zijn positie terechtgekomen. En de coach? Die zag ik die ochtend voor het eerst. Waarom zou ik tegenover een onbekende ineens het achterste van mijn tong laten zien?
Toch gingen we vrijwel direct de diepte in.
- Waarom deden we wat we deden?
- Waarom reageerden we zoals we reageerden?
- Welke overtuigingen zaten daarachter?
- Wat hadden we vroeger meegemaakt?
Ik weet nog precies hoe ongemakkelijk en onveilig ik me voelde. Dat kwam niet omdat ik weerstand had om de problemen op te lossen. Maar omdat ik nog niet wist of ik deze man kon vertrouwen.
En vertrouwen is geen knop die je omzet zodra een externe coach binnenkomt. Dat moet groeien. Ik keek dus wel uit om het achterste van mijn tong te laten zien en ik vermoed dat mijn collega’s precies hetzelfde deden.
Achteraf begrijp ik wat de coach probeerde te bereiken. Hij wilde ons helpen en begrijpen wat er speelde. Maar de volgorde en de aanpak klopte niet.
Openheid ontstaat niet omdat iemand erom vraagt.
Openheid ontstaat wanneer mensen zich veilig voelen. Dat maakt een wereld van verschil. Kijk, als mensen bang zijn dat wat ze zeggen later tegen hen gebruikt kan worden, houden ze zich in. Dat deden wij ook.
Eerlijk gezegd voelde ik me die dag vooral geobserveerd. Ik kwam om de samenwerking te verbeteren en niet om mijn binnenwereld bloot te leggen aan collega’s die ik niet volledig vertrouwde. Die ervaring is me altijd bijgebleven. Misschien wel omdat ik later zelf teamcoach werd.
Waarom ik teamcoaching anders aanpak
Toen ik zelf teams ging begeleiden, nam ik mezelf één ding voor:
- Ik maak er geen therapie van.
- Niet omdat persoonlijke ontwikkeling onbelangrijk is.
- Maar omdat een teamdag geen therapiesessie is.
- Mensen komen om beter samen te werken.
- Niet om diepgravend hun verleden te onderzoeken.
Ik geloof niet dat je een team beter laat samenwerken door mensen uitgebreid te laten graven in hun overtuigingen, jeugd of persoonlijke geschiedenis.
Dat gaat voor mij te ver.
En belangrijker nog: het schiet zijn doel voorbij.
Psychologische veiligheid in teams is tegenwoordig een populair begrip. Terecht. Want zonder vertrouwen durven mensen zich niet uit te spreken, blijven irritaties onder de oppervlakte sudderen en worden fouten minder snel besproken.
Als teamcoach zie ik dagelijks dat goede teamcoaching niet begint met ingewikkelde modellen, maar met een omgeving waarin mensen zich veilig voelen om eerlijk te zijn.
Daarom begin ik altijd ergens anders. Voordat ik een team begeleid, spreek ik iedereen. Dus niet alleen de CEO, de manager of de mensen die het hardst praten. En ook niet alleen de medewerkers waar volgens de leidinggevende ‘het probleem’ zit.
Ik spreek iedereen:
- de stille medewerker,
- de criticus,
- de verbinder,
- de nieuwe collega,
- en de medewerker die al half is uitgecheckt.
- En natuurlijk ook de manager.
Waarom?
Ik geloof niet dat je een team begrijpt door alleen naar de leidinggevende te luisteren. Een team begrijpen begint met luisteren naar alle stemmen.
Ik wil weten:
- Hoe ervaart ieder teamlid de samenwerking?
- Waar loopt iemand tegenaan?
- Wat wordt er niet uitgesproken?
- Waar is iemand bang voor?
- Wat zou iemand graag anders zien?
- Hoe veilig voelt het om je uit te spreken?
Dan ontstaat er vaak al iets bijzonders. Mensen voelen zich gehoord en serieus genomen. Ze merken dat er eindelijk iemand luistert zonder direct te oordelen of oplossingen op te leggen.
En ja, ik als teamcoach spreek ook de manager aan
Een van de dingen die ik in mijn eigen loopbaan heb geleerd, is dat medewerkers vaak niet het hele probleem zijn en hun managers ook niet. Maar zijn of haar leiderschap heeft wél invloed. Veel invloed zelfs. Daarom spreek ik ook de manager aan op zijn of haar rol. En dat doe ik niet om iemand af te branden, maar om hem of haar naar het eigen aandeel te laten kijken.
Een team kan pas echt veranderen als iedereen bereid is naar zijn eigen aandeel te kijken. En ja, dat begint vaak bij de manager.
Wat ik tijdens teamdagen zie gebeuren, blijft bijzonder
Wat ik vervolgens zie gebeuren, blijft bijzonder. Een verandering inzetten begint vrijwel altijd bij het voorbeeldgedrag van de manager.
Ja, echt altijd.
Ik moedig leidinggevenden aan om eerlijk te vertellen waar ze steken hebben laten vallen.
- Welke signalen ze hebben gemist.
- Welke keuzes achteraf misschien niet zo handig waren.
- En ja, dat doen ze gewoon voor de groep.
- Dat vraagt moed.
Want veel managers denken dat leiderschap betekent dat je sterk moet zijn, alles moet weten en geen fouten mag maken. Mijn ervaring is precies het tegenovergestelde.
Op het moment dat een manager zijn schild laat zakken, gebeurt er iets in de groep.
- Mensen ontspannen.
- De hakken gaan uit het zand.
- Collega’s durven zich uit te spreken.
- Er ontstaat meer begrip.
- Meer openheid.
- Meer verbinding.
- En daarmee ook meer psychologische veiligheid.
Let wel: daarvoor hebben we dan geen therapiesessie hoeven houden.
Nee.
Er is simpelweg bespreekbaar gemaakt en uitgesproken wat iedereen allang voelde. En nee, de spanning verdwijnt niet altijd meteen. Maar wel iets veel belangrijkers: het vertrouwen komt langzaam terug.
Wat die teamcoach me uiteindelijk toch leerde
Om eerlijk te zijn moet ik ook iets bekennen. Die teamcoach uit 2006 deed niet alles verkeerd. Integendeel. Toen het vertrouwen eenmaal groeide, gebeurde er ook iets moois. We maakten afspraken over hoe we wilden samenwerken.
- We spraken af dat we niet zouden roddelen.
- Dat we niets voor elkaar zouden invullen.
- Dat we zonder oordeel zouden luisteren.
- En langzaam werd het veiliger.
Tijdens een van de sessies moesten collega’s complimenten en tips voor elkaar opschrijven. Wat de tips waren, weet ik niet eens meer.
Een compliment ben ik nooit vergeten. Een collega schreef: Hanneke heeft humor en ik kan heel veel met haar lachen.
Ik keek er verbaasd naar. Voor hem was het iets opvallends. Voor mij was het vanzelfsprekend. Vanaf dat moment ben ik mijn humor veel bewuster gaan inzetten. Dat is misschien wel de mooiste les van teamcoaching. Niet dat je ontdekt wat er misgaat. Maar dat je soms ontdekt wat je allang meebrengt. En wat anderen al veel langer in je zien dan jijzelf.
Wat psychologische veiligheid volgens mij écht is
Psychologische veiligheid betekent niet dat iedereen het altijd met elkaar eens is. Het betekent ook niet dat er nooit spanning is. Of dat iedereen elkaar aardig vindt. Psychologische veiligheid betekent dat
- Mensen zich veilig genoeg voelen om vragen te stellen.
- Om fouten toe te geven. Om zorgen uit te spreken.
- Om elkaar respectvol aan te spreken.
- Juist daardoor ontstaat betere samenwerking.
- Meer vertrouwen.
- Meer eigenaarschap.
- En uiteindelijk ook betere resultaten.
Uiteindelijk wil je geen team dat elkaar analyseert. Je wil een team dat elkaar begrijpt en goed samenwerkt. Een team waarin mensen elkaar durven aanspreken op fouten zonder angst voor gedoe, waar managers niet doen alsof ze alles weten en waar collega’s stoppen met raden wat de ander denkt, maar het gewoon vragen.
Dat is voor mij de kern van psychologische veiligheid.
Herken jij dit?
Heb jij weleens een teamdag of teamcoach meegemaakt waarvan je dacht: dit helpt ons echt verder. Of juist één waarvan je dacht: wat zijn we hier in vredesnaam aan het doen? Wil je weten hoe ik teams help om meer openheid en psychologische veiligheid te krijgen? Je bent van harte welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Ik ben coach geworden omdat ik weet hoe het is om jezelf kwijt te zijn. Omdat ik weet hoe het voelt om vast te lopen en niet te weten hoe je verder moet. En omdat ik weet hoe je daaruit kunt komen. Ik ben geschoold als:
✔️ Professional coach
✔️ Loopbaan- & levenscoach
✔️ Mediator
✔️ Teamcoach
✔️ Systemisch coach
✔️ Vertrouwenspersoon
Ik help managers, professionals en teams met samenwerking, communicatie, conflicten, feedback en leiderschap.
Je las een blog van moi
Hanneke Zumker
Coach & mediator
Eigen Kracht Coaching is gespecialiseerd in zelfvertrouwen op het werk en lastige werkrelaties.
Hanneke Zumker begeleidt als drijvende kracht achter Eigen Kracht Coaching managers en professionals die vastlopen in hun werk.
Professionals die bij Eigen Kracht Coaching komen zijn inhoudelijk sterk, maar passen zich op het werk te vaak aan. Ze slikken in, stellen zich te loyaal op, maken zichzelf kleiner dan nodig is of raken vast in zichzelf door de lat steeds te hoog te leggen. Dat kost invloed, zichtbaarheid en energie. In de coaching leer je stevig je positie innemen, zonder jezelf te forceren of te verharden.
Managers komen bij Eigen Kracht Coaching wanneer hun team in de weerstand zit. Er is gedoe, stil verzet of onderhuidse spanning. Afspraken worden niet nagekomen, gesprekken lopen vast en harder duwen werkt niet meer. In de coaching ontstaat weer beweging in het team door scherp te kijken naar gedrag, patronen en onderlinge verhoudingen.
Het aanbod bestaat uit:
- 1-op-1 coaching voor professionals en managers
- Teamcoaching voor teams die vastlopen in weerstand of onderlinge conflicten
- Keynotes en trainingen over sociale veiligheid en communicatie op het werk
Met meer dan 100 vijfsterrenreviews en een uitgesproken focus op de werkcontext kiest Eigen Kracht Coaching bewust voor mensen die resultaat boven comfort verkiezen. ⭐⭐⭐⭐⭐
