Je neemt je ouders mee naar je werk
Je neemt je moeder en vader mee naar je werk. Niet letterlijk natuurlijk. Nee, ik heb het over de ruzies van vroeger, de stilte aan tafel, de spanning in huis of die ene blik waardoor jij vroeger meteen op je hoede was.
Dat neem je mee naar kantoor.
Hoe vroeger ging, kan verklaren waarom je volledig van slag raakt van een kritische mail. Waarom je in een overleg niet de leiding pakt en je jezelf kleiner maakt dan nodig is. Of juist jij je overal verantwoordelijkheid voor voelt en met een overvolle agenda nog steeds zegt: “Gaat prima hoor.”
Nee Karin, het gaat niet prima!
Veel gedrag dat we op ons werk laten zien, is niet daar begonnen. Het is veel ouder. Het is gedrag dat ooit handig was. Noodzakelijk gedrag waarmee je de sfeer bewaakte, conflicten voorkwam, controle hield of zorgde dat je niet te veel ruimte innam.
Het gaat over wat je meeneemt uit de omgeving waarin je bent opgegroeid (thuis, school of de sportclub). Mensen zeggen mensen vaak: je bent het resultaat van de 5 mensen met wie je het meest omgaat. Je omgeving vormt je en de omgeving waar je je in bevond, beïnvloedt ook vandaag nog hoe je denkt, reageert en naar jezelf kijkt.
Dat heet ook wel systeemdenken
Ivan Boszormenyi-Nagy, grondlegger van de contextuele therapie, legde uit dat de gedachte achter een systemische aanpak draait om iets wat eigenlijk heel logisch is: binnen gezinnen, organisatie en de groepen waarin mensen zich begeven, ontstaan rollen, rituelen, do’s & dont’s en ongeschreven regels.
Ik leg het je uit.
Als jij degene was die thuis de sfeer moest aanvoelen, ben je nu die collega die spanning in een team feilloos oppikt. Dat kan een kwaliteit zijn. Tot je verantwoordelijk wordt voor het humeur van de hele afdeling.
Als jij vroeger hebt geleerd dat liefde vooral kwam door lief, behulpzaam en aangepast te zijn, dan is de kans groot dat grenzen aangeven op je werk ingewikkeld voelt.
Door hoe het thuis ging, leerde ik al jong dat afstemmen, gehoorzaam zijn en spanning goed aanvoelen vaak de veiligste route was. En omdat ik ook op school werd gepest, werd mezelf aanpassen iets waar ik ontzettend goed in werd.
In mijn volwassen werkende leven ging ik daar automatisch mee door. Uit angst dat collega’s mij niet meer aardig zouden vinden als ik ze aansprak, hield ik mijn mond wanneer zij over mijn grenzen gingen. Ik hield me in, maakte mezelf kleiner en paste me aan.
De oorzaak?
Ik voelde me minder waard en minder goed dan anderen. Ik was al blij dat mensen met mij om wilden gaan. Maar hoe ouder ik werd, hoe meer dat me begon op te breken. Ik kreeg spanningen, piekerde me suf en voelde me diepongelukkig.
Ik volgde trainingen en verslond boeken over psychologie en persoonlijke ontwikkeling. Ik oefende met grenzen aangeven, moeilijke gesprekken voeren, voelen wat ik eigenlijk zelf wilde en stoppen met mezelf automatisch kleiner maken dan anderen. Niet omdat dat ineens allemaal makkelijk ging, maar omdat ik voelde: zo wil ik niet de rest van mijn leven doorgaan.
Voor het eerst van mijn leven voelde ik me niet meer minder dan anderen.
Dát voelen, is ook waar ik nu anderen mee help.
Het was vlak na de bevalling van mijn 4e kind in 2010. Ik kreeg heftige hoofdpijnen. Mijn huisarts keek me aan en zei: “Neem je man, een pyjama en je baby mee. Jij moet nú naar het ziekenhuis.”
Daar bleek hoe ernstig het was. Ik hield liters vocht vast, mijn hart was zo overbelast geraakt dat drie van mijn vier hartkleppen niet meer sloten en ik had een hartontsteking. Ik weet nog hoe al die apparaten mijn kant op werden gereden terwijl ik daar met mijn pasgeboren baby lag.
Het was kantje boord.
De oorzaak bleek een hartritmestoornis te zijn waar ik al jaren mee rondliep en door artsen was bestempeld als ‘hyperventilatie’. Dat opgejaagde gevoel in mijn hoofd, het licht worden en die benauwdheid; het was door artsen steeds afgedaan als spanning. Achteraf bleek het gewoon een zuurstoftekort richting mijn hersenen te zijn.
Zo zie je maar hoe snel medici zeggen dat er psychisch iets mis met je is en hoe makkelijk je dat van een expert in een witte jas zonder meer aanneemt. Ik weet niet eens meer hoeveel hyperventilatiecursussen ik heb gevolgd.
Gelukkig kwam het na een operatie helemaal goed met mijn hart. Nooit meer een aanval gehad.
In de periode dat het kritiek was, hield ik mijn gezin dichter bij me dan daarvoor.
Ook voelde ik dat ik qua werk mijn hart moest gaan volgen. Ik wilde én anderen helpen mentaal én communicatief sterker te worden. Van mijn vader mocht ik vroeger niet naar de Sociale Academie. Dat was volgens hem geen serieuze richting. Maar nu nam ik het heft in eigen handen. Dat was een van de beste besluiten die ik ooit in mijn leven nam.
Esther merkte dat ze zich tijdens overleggen automatisch kleiner maakte zodra iemand dominant werd. Ze ging minder zeggen en net iets te snel glimlachen. Als kind had ze geleerd dat onzichtbaar blijven veiliger was dan ruimte innemen.
En Tom deed precies het tegenovergestelde. Zodra er spanning kwam, schoot hij in controle. Alles checken. Overal bovenop zitten. Moeite met delegeren. Niet omdat hij een controlfreak wilde zijn, maar omdat controle hem ooit rust gaf in een omgeving die weinig voorspelbaar voelde.
Wat ik ook vaak zie, is dat je bij gedoe (kritiek, weerstand of spanning in een team) terugvalt op gedrag dat ooit veiligheid gaf omdat het bekende snel voelt als het veilige.
Parentificatie is iets heel menselijks en verdrietigs: een kind komt te vroeg op een volwassen plek terecht. Bijvoorbeeld omdat een ouder emotioneel afwezig was, ziek of instabiel was en het kind te veel droeg. Het kind gaat zorgen, sussen, oplossen en rekening houden. En leert al jong dat het veiliger is om bezig te zijn met de behoeften van anderen dan met die van jezelf.
En zo word je de bemiddelaar, de sfeerbewaker, de trooster en degene die aanvoelt wanneer het mis dreigt te gaan.
En raad eens wat er later vaak gebeurt op het werk?
Dan voel jij je verantwoordelijk voor alles wat ontspoort verstopt in heel professioneel gedrag:
- Altijd bereikbaar zijn.
- Moeite hebben met hulp vragen.
- Te veel verantwoordelijkheid nemen.
- Pas kunnen en willen ontspannen als iedereen om je heen oké is.
Klanten vertellen dat ze vroeger zo veel moesten dragen, dat ze zelfs niet weten waar hun grenzen liggen en niet doorhebben dat ze eroverheen gaan. Zorgen voelt normaal, dragen voelt veilig en nodig zijn voelt als liefde.
Dus als een manager op het werk zegt: “Jij bent echt een rots in de branding.”
Dan voelt dat heel fijn, maar betekent het dat jij alweer andermans storm staat op te vangen.
Vaak blijven we trouw aan wat we vroeger hebben geleerd, ook als het ons volwassen leven inmiddels in de weg zit. Dat maakt veel overlevingsstrategieën niet gek. Ze waren ooit functioneel. Misschien hebben ze je zelfs geholpen.
Alleen werken ze vandaag misschien niet meer.
En nee, dit betekent niet dat je nu je ouders overal de schuld van moet geven. De meeste ouders doen wat ze doen met de beste bedoelingen. Vaak met hun eigen rugzak, stress en overlevingsstrategieën.
Bovendien was de emotionele wereld van onze ouders en grootouders vaak een totaal andere wereld dan die van nu. Vroeger werd je niet geleerd om naar je binnenwereld te kijken. Angst was angst. Stress was stress. Verdriet was iets waar je vooral niet te lang in moest blijven hangen.
Dat maakt niet alles goed. Het verklaart wel iets.
Volwassen worden betekent niet dat je blijft wijzen naar vroeger. Wel dat je onderzoekt wat je nog steeds meedraagt.
- Wat draag ik nog?
- Wat hoort eigenlijk niet meer bij mij?
- En op welke plek sta ik nu?
Jezelf streng toespreken en jezelf forceren, helpt niet. Maar eerlijk kijken naar waar je gedrag vandaan komt is een mooie start.
Ik werk met een opstelling die jij zelf neerzet. Met poppetjes, vloerankers of symbolen. Gewoon zichtbaar maken hoe jij jouw systeem ervaart. Zodra je zelf neerzet wie dichtbij staat, wie veel draagt, wie buitengesloten voelt, wie op wie leunt en waar hij of zij zelf staat, ontstaat er vaak vanzelf inzicht.
De belangrijkste vraag is niet: “Hoe ga ik beter om met lastige collega’s?” Maar: “Waarom voelt het gedrag van die collega zó bekend?”
Verandering begint zodra je ziet dat je werkgedrag vaak veel ouder is dan je functieomschrijving.
In mijn programma om sterker in je schoenen te staan, kijken we daarom niet alleen naar handige gesprekstechnieken of hoe je een keer stevig “Nee” zegt tegen die collega die standaard om 16.58 uur nog ‘een klein vraagje’ heeft.
We kijken ook naar wat daaronder zit.
Want als jij iedere keer bevriest bij kritiek, jezelf wegcijfert, oververantwoordelijkheid voelt, conflicten vermijdt of juist overal bovenop duikt, dan red je het meestal niet met alleen een communicatietrucje.
Dan is het belangrijk om te begrijpen waar dat gedrag vandaan komt. Wat er in jou gebeurt. En waarom jij reageert zoals je reageert.
Ja, ik ben die nuchtere Rotterdamse coach die gewoon zegt: “Joh, dit gedrag helpt je echt niet meer” om je vervolgens praktische tips te geven voor een aanpak die wel werkt.
Maar ik ben óók therapeutisch opgeleid. En ik blijf me verdiepen in psychologie, systemisch werk, gedrag, trauma, communicatie en alles wat nodig is om mensen verder te helpen. Nee, we gaan niet eindeloos graven. We houden het praktisch en met beide benen op de grond.
Dus we kijken ook naar jouw systemen, je overtuigingen en naar waarom jij altijd draagt, pleast, controleert of jezelf kleinhoudt (of juist groter voordoet dan je je vanbinnen voelt) zodra het spannend wordt. Nee, we gaan niet eindeloos graven en houden het met beide benen op de grond praktisch.
Want uiteindelijk wil je niet alleen begrijpen waarom je doet wat je doet. Je wil voelen dat je steviger staat. Rustiger reageert. Duidelijker communiceert. Minder leegloopt op anderen. En meer jezelf durft te zijn, óók als het spannend wordt.
Voel je tijdens het lezen van dit blog ergens: pfoe… dit gaat eigenlijk ook een beetje over mij? Dan is dat misschien geen toeval. Plan gerust een afspraak in. Dan kijken we samen waar jij nu vastloopt, wat je daarin wil veranderen en hoe jij sterker in je schoenen kunt komen te staan.
Je las een blog van moi
Hanneke Zumker
Coach & mediator
Eigen Kracht Coaching is gespecialiseerd in zelfvertrouwen op het werk en lastige werkrelaties.
Hanneke Zumker begeleidt als drijvende kracht achter Eigen Kracht Coaching managers en professionals die vastlopen in hun werk.
Professionals die bij Eigen Kracht Coaching komen zijn inhoudelijk sterk, maar passen zich op het werk te vaak aan. Ze slikken in, stellen zich te loyaal op, maken zichzelf kleiner dan nodig is of raken vast in zichzelf door de lat steeds te hoog te leggen. Dat kost invloed, zichtbaarheid en energie. In de coaching leer je stevig je positie innemen, zonder jezelf te forceren of te verharden.
Managers komen bij Eigen Kracht Coaching wanneer hun team in de weerstand zit. Er is gedoe, stil verzet of onderhuidse spanning. Afspraken worden niet nagekomen, gesprekken lopen vast en harder duwen werkt niet meer. In de coaching ontstaat weer beweging in het team door scherp te kijken naar gedrag, patronen en onderlinge verhoudingen.
Het aanbod bestaat uit:
- 1-op-1 coaching voor professionals en managers
- Teamcoaching voor teams die vastlopen in weerstand of onderlinge conflicten
- Keynotes en trainingen over sociale veiligheid en communicatie op het werk
Met meer dan 100 vijfsterrenreviews en een uitgesproken focus op de werkcontext kiest Eigen Kracht Coaching bewust voor mensen die resultaat boven comfort verkiezen. ⭐⭐⭐⭐⭐
