Welkom terug in Officeland. Waar de koffieautomaat overuren draait en… waar sommige mensen rondlopen met een innerlijk kompas zó feilloos is afgesteld dat ze precies weten hoe jíj je leven zou moeten inrichten.
Niet de types die je openlijk afvallen.
Nee.
De gevaarlijkere variant.
De mensen die rustig naar je toeleunen en zeggen: “Mag ik je iets meegeven?” Om vervolgens nét iets te lang te blijven hangen in je persoonlijke ruimte en af te sluiten met: “Ik zeg dit echt om jou te helpen… dat weet je toch hè?”
Precies. Die.
Ik las een interessant inzicht van Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit. Zij beschrijft dat mensen zich vaak ergeren aan ‘goede’ of principiële mensen. Niet omdat die ander zo vervelend is, maar omdat die ander iets doet wat veel ongemakkelijker is: ze houden je een spiegel voor.
Dus als iemand duidelijke keuzes maakt, ergens voor staat en niet meebuigt, denkt de ander: blijkbaar zou ik dit ook moeten doen… en dat doe ik niet.
Dat schuurt.
En wat doen mensen dan?
Niet altijd bewust, maar wel voorspelbaar: ze relativeren, bagatelliseren of gaan corrigeren. Niet omdat jij fout zit, maar omdat zij iets voelen wat ze liever niet voelen
Ik kwam daarnaast een studie tegen van de Durham University (2023, gepubliceerd in Appetite). Daaruit bleek dat mensen hun gedrag aanpassen zodra ze geconfronteerd worden met de impact ervan, bijvoorbeeld via waarschuwingen op vleesconsumptie.
Maar wat als die confrontatie weerstand oproept? En wat als iemand die weerstand niet bij zichzelf legt, maar bij jou?
Ik had al een kwart eeuw een vriend. We deelden vakanties, gesprekken en het leven. En eerlijk is eerlijk: ik keek ook tegen hem op. Hij straalde zelfverzekerdheid uit en was in zijn overwegingen doordacht.
Ik dacht: daar kan ik nog wat van leren.
Hij gaf duiding en richting. Het waren geen losse adviezen, maar een soort moreel kader waar je je toe moest verhouden. En ik? Ik was iemand die zichzelf kleiner maakte dan nodig was en anderen vaak het voordeel van de twijfel gaf. Ook als dat ten koste van mezelf ging.
Dat werkte.
Want ik was veranderd. Ik stond steviger. Nam ruimte in. En maakte keuzes die misschien niet voor iedereen comfortabel waren, maar wel voor mij klopten.
Ik stond steviger.
Ik had een bedrijf.
Ik maakte keuzes.
Die vroeg wat mijn bedrijfsdoelen waren. “Onafhankelijk worden en een een financiële muur bouwen voor mij en mijn kinderen”, antwoordde ik.
Ik zei dat vanuit de gedachte dat vrijheid, veiligheid en onafhankelijkheid geld kosten en had besloten om daar ga zelf voor te zorgen.
Vanaf dat moment liep het scheef tussen hem en mij. Het begon met de lesjes die ik van hem kreeg.
Lesje 1: Mijn bedrijfsdoelen deugden niet
Hij zei:
“Je doelen zijn te klein.”
“Je zou iets moeten doen dat groter is dan jezelf.”
“Iets voor de wereld.”
“Je gaat alleen voor je eigen gewin.”
Klinkt mooi, tot je ziet wat eronder zit.
Zijn basis was geregeld. Hij was financieel binnen. Dan is het makkelijk praten over idealen, als jij het risico niet meer draagt. Dan is het makkelijk praten over idealen, als jij het risico niet meer draagt en de ander nog midden in de opbouw zit.
En zelfs als je zelf verheven leeft, is dat niet de maatlat voor een ander. Zolang jij mijn hypotheek niet betaalt, heb je geen enkel recht van spreken (en daarna overigens ook niet).
De echte vraag is natuurlijk niet wat hij zegt, maar wat ik ermee doe. Gebruik ik dit als informatie over zijn perspectief of als oordeel over mijn eigen keuzes? Daar begint of iets je voedt in scherpte en bewustzijn of dat het gaat schuiven richting twijfel aan jezelf.
Dat ik geen filantroop ben, betekent overigens niet dat ik graai, snaai of elke klus aanneem. Ik werk met teams én professionals die willen kijken naar wat er onder de oppervlakte speelt in samenwerking en gedrag. Dat gaat vaak over twijfelen aan jezelf, je rol of invloed.
Ik kies daarin bewust mijn opdrachten.
Niet overal en niet met iedereen. Ik werk alleen daar waar er bereidheid is om echt naar jezelf te durven kijken. Als er vooral behoefte is aan bevestiging van bestaande beelden in plaats van echte reflectie, dan zeg ik bel me vooral niet.
Ik gaf een op maat gemaakte TED-talk voor een gemeente. Gratis. Voor mij was dat geen kleinigheid: ik had net mijn bedrijf gestart, nog weinig omzet en betaalde €500 voor een speechschrijver.
Wat gebeurde er?
De start liep uit, terwijl ik het tijdstip uitdrukkelijk had afgestemd omdat ik een vervolgafspraak had. De opdrachtgever reageerde vanaf dat moment niet meer op mijn appjes en liep na afloop niet eens mee naar de deur.
Ik kreeg een daverend applaus, maar niet eens een bloemetje, chocolaatje of boek.
Ik zei tegen die vriend: “Ik voel me gebruikt” en gebruikte woorden als ‘Gehoereerd’ (niet chique, maar ja zo voelde ik me). Hij: “Je moet ook wat weggeven, Hanneke. Als ondernemer doe je dat. Ik ook.”
Ergens had hij een punt. Natuurlijk geef je als ondernemer dingen weg. Maar niet ten koste van jezelf en niet zonder wederkerigheid.
Nu ik dit blog schrijf weet ik dat zijn bedrijf destijds al veel vlees op de botten had. Dan is iets weggeven veel makkelijker. Dat is wat ik nu jaren later zelf ook ervaar. Tevens herinner ik me dat hij tijdens corona mensen moest ontslaan. Mensen die: vlak daarvoor een huis hadden gekocht en hun baan hadden opgezegd om bij hem te werken. Ik vroeg destijds: “Hoe is dat voor jou?” Hij: “Daar kan ik niet over nadenken”, maar bleef wel gewoon in zijn BMW rijden.
Lees me niet verkeerd. Dit bedoel ik niet als oordeel, maar is mijn observatie: de morele lat ligt vaak hoger voor een ander dan voor jezelf.
Hij leende mijn camper. En bracht hem terug:
- met lakens die vol zaten van heftige zwoele gepassioneerde nachten – mijn wasmachine maakte overuren
- zonder bloemetje of iets anders leuks
Wel kreeg ik een foto.
Daarop zag ik mijn luifel zonder… zonder poten, maar op een bezemsteel balancerend. Eén windvlaag en hij was niet alleen gesneuveld, maar had zo de hele wand van mijn camper meegetrokken.
Ik belde hem. Ik voelde me niet alleen weggezet als graaier en miskent, maar ook had hij met zijn gedrag mijn grenzen overschreden. Ik wilde geen ruzie of gelijk, maar levelen. Dit ging me echt te ver. En na 25 jaar ga je dat niet negeren. Dan zoek je elkaar op.
Ik stelde voor om ergens rustig te gaan zitten en even echt de tijd te nemen om met elkaar in gesprek te gaan. Niet tussen de bedrijven door, maar met aandacht. Zoals je dat doet als iemand je dierbaar is.
Dat wilde hij niet. Nee, hij wilde nu weten wat er speelde. En eerlijk? Hij had er geen zin in. Dat voelde ik meteen…
Toch ging ik het gesprek aan. Ik dacht als ik het rustig uitleg, als ik vertel hoe ik het heb ervaren… dat snapt hij dat en lossen we het samen op. Maken we het beter en fijner.
Dat gebeurde niet.
Het werd geen uitwisseling of poging om elkaar te begrijpen Hij snapte het van die luifel. Maar verder kwam er geen enkele vorm van reflectie, erkenning of verantwoordelijkheid.
In plaats daarvan zei hij:
“Die adviezen gaf ik je uit liefde.”
“We hadden de camper gewoonweg niet moeten lenen.”
“Jij moet ook dingen geven zonder er iets voor terug te willen.”
“Ik doe dat dat wel. Dat is veel gezonder.”
Dit ging niet meer over wat er was gebeurd. Dit ging over hoe hij mij zag en hoe hij niet geconfronteerd wilde worden met zijn blinde vlekken. En dat is het moment waarop iets breekt. Niet wanneer er iets misgaat, maar wanneer de ander jouw werkelijkheid niet meer wil onderzoeken, maar in zijn kader en met zijn meetlat wil duiden.
Wat begon als een gesprek over gedrag, eindigde in een oordeel over mijn karakter. Dit zie je overal. Niet alleen in deze vriendschap, maar ook op kantoor in samenwerkingen. Je ziet het bij die collega die feedback geeft en vervolgens het label ‘lastig’ krijgt. Bij die medewerker die grenzen stelt en ineens ‘niet flexibel’ is.
Volgens Roos Vonk gebeurt er dan iets heel menselijks. We worden geconfronteerd. Met gedrag, met keuzes, met iets wat schuurt met ons eigen verhaal. En in plaats van dat ongemak te onderzoeken, verschuiven we het. Niet: “wat zegt dit over mij?”, maar: “wat zegt dit over jou?”
Dan gebeurt er iets gevaarlijks.
Het probleem is niet dat iemand waarden heeft. Het probleem ontstaat wanneer iemand die waarden gebruikt om jou kleiner te maken.
Degene die iets benoemt… wordt het probleem en de spiegel wordt een aanval.
Dat is makkelijker en veiliger ook. En dat gebeurde tussen mij en die vriend. Soms heb je niet alleen te maken met een deugneus, maar met iemand die zó vastzit in zijn eigen gelijk, dat elk scheurtje daarin bedreigend voelt. Zulke mensen kunnen slecht verdragen dat ze falen, tekortschieten of door een ander worden doorzien.
Dan gebeurt er iets klassieks: projectie.
Jij wordt:
- de lastige;
- de ondankbare;
- de manipulator.
Je krijg de motieven toegeschreven die van de ander zijn terwijl je eigenlijk iets heel simpels doet: benoemen wat niet klopt.
Dit sluit naadloos aan bij dat onderzoek van Durham University, waarin mensen hun gedrag aanpassen zodra ze geconfronteerd worden met de gevolgen ervan, maar dat dat gepaard gaat met weerstand. Dat maakt dit soort contact zo verwarrend: je denkt dat je praat over wat er gebeurd is, maar in werkelijkheid ben je terechtgekomen in de verdedigingslinie van iemands ego.
Voor mij bleef er maar één beweging over: afstand.
En toen was het klaar. Ik zie hem niet meer. En weet je? Dat is oké. Dit ging nooit over die camper. Dit ging over een fundamenteel verschil in hoe we kijken naar verantwoordelijkheid, geven en nemen.
Dus laat me dit tegen je zeggen: Als jij iemand in je leven hebt die: jou lesjes geeft, jouw keuzes moraliseert, jouw grenzen verdraait en zichzelf buiten schot houdt… laat je niet van de wijs brengen.
Echt niet!
Je normen en waarden zijn niet verkeerd. Je hoeft jezelf niet kleiner te maken om in iemands morele plaatje te passen.
3 tips om met goedbedoelde adviezen om te gaan
- Laat je niet vangen in morele discussies: “Dit gebeurde. En dat klopt voor mij niet.”
- Check wie er risico draagt: iemand die al veilig zit, praat makkelijker over idealen.
- Vertrouw je eigen kompas: als iets niet klopt, dan klopt het niet. Ook als iemand het verpakt als: liefde, goede bedoelingen of wijsheid.
Je bent niet ‘minder’ omdat je leeft volgens je eigen morele meetlat.
Wil jij leren hoe je stevig blijft staan zonder jezelf te verliezen, ook als iemand jouw werkelijkheid probeert te verdraaien? Ik help je graag.
Je las een blog van moi - Hanneke Zumker (leiderschapscoach)
Eigen Kracht Coaching is gespecialiseerd in zelfvertrouwen op het werk en lastige werkrelaties.
Hanneke Zumker begeleidt als drijvende kracht achter Eigen Kracht Coaching managers en professionals die vastlopen in hun werk.
Professionals die bij Eigen Kracht Coaching komen zijn inhoudelijk sterk, maar passen zich op het werk te vaak aan. Ze slikken in, stellen zich te loyaal op, maken zichzelf kleiner dan nodig is of raken vast in zichzelf door de lat steeds te hoog te leggen. Dat kost invloed, zichtbaarheid en energie. In de coaching leer je stevig je positie innemen, zonder jezelf te forceren of te verharden.
Managers komen bij Eigen Kracht Coaching wanneer hun team in de weerstand zit. Er is gedoe, stil verzet of onderhuidse spanning. Afspraken worden niet nagekomen, gesprekken lopen vast en harder duwen werkt niet meer. In de coaching ontstaat weer beweging in het team door scherp te kijken naar gedrag, patronen en onderlinge verhoudingen.
Het aanbod bestaat uit:
- 1-op-1 coaching voor professionals en managers
- Teamcoaching voor teams die vastlopen in weerstand of onderlinge conflicten
- Keynotes en trainingen over sociale veiligheid en communicatie op het werk
Met meer dan 100 vijfsterrenreviews en een uitgesproken focus op de werkcontext kiest Eigen Kracht Coaching bewust voor mensen die resultaat boven comfort verkiezen. ⭐⭐⭐⭐⭐
