Rotte appels, zondebok? Of gele kanarie zegt wat iedereen denkt?
Hoe vaak zeg jij dit?
“Lastige collega”
“Negatief persoon”
“Past niet in het team.”
En mijn persoonlijke favoriet: “Rotte appel.”
Je kunt maar duidelijk zijn. Verpak een probleem in een menselijk lichaam en constateer vervolgens opgelucht als deze collega vertrekt dat de lucht weer fris is en de samenwerking vanzelf opbloeit als een veld madeliefjes in mei.
Was het maar zo simpel.
Ik moest eraan denken toen ik mijn eigen podcast terugluisterde. Terwijl ik luisterde, dacht ik vooral aan al die teams die ik de afgelopen jaren heb begeleid. En aan de opvallende overeenkomsten. Ze hadden allemaal een rotte appel.
Tenminste, dat dachten ze…
De gebruikelijk verdachte collega
Het gaat vaak zo. Iemand is kritisch, stelt veel ingewikkelde vragen en moppert. Het is de collega die niet zomaar overal “Ja” op zegt en weerstand laat zien. En voor je het weet, wordt die persoon het middelpunt van alle gesprekken.
“Als Piet nou eens weg zou gaan…”
“Als Karin nou eens wat positiever werd…”
“Als Ahmed nou eens minder moeilijk deed…”
En de rest van het team? Die lult als makke schapen mee en doet zelf ook nog even een duit over die collega in het zakje. Ik heb regelmatig gezien dat de zogenaamde rotte appel vertrok, waarna binnen enkele maanden een nieuwe rotte appel opstond. Net als in een slechte soapserie waarin de hoofdrolspeler wordt vervangen, maar het script exact hetzelfde blijft.
En dan weet je eigenlijk al genoeg! Dan ligt het probleem waarschijnlijk niet bij de persoon. Dan zit het in het systeem.
Totdat ik de rotte appel op mijn werk was
Ik weet nog goed hoe ik zelf ooit als probleem werd gezien. In mijn laatste baan in loondienst ontstond een situatie waarin ik ineens degene was die het niet goed deed. De gesprekken werden grimmiger. De kritiek nam toe en ik vertrok (binnen 3 weken uit eigen beweging💪).
Weet je wat opvallend was? Nadat ik weg was, verdwenen de problemen niet. Er ontstonden gewoon nieuwe conflicten, nieuwe spanningen en nieuwe discussies. Dat ik vertrok had geen bal geholpen.
Soms ben je niet de rotte appel, maar – zoals ik dat was – de afleidingsmanoeuvre, de bliksemafleider en zondebok. De persoon op wie alle aandacht wordt gericht, zodat niemand hoeft te kijken naar wat er werkelijk speelt. En dat gebeurt vaker dan we denken.
De rotte appel of de gele kanarie op je afdeling?
Vroeger namen mijnwerkers een gele kanarie mee de mijn in. Niet voor de gezelligheid. Als er giftige gassen vrijkwamen, reageerde die vogel eerder dan de mensen. De kanarie was een waarschuwingssysteem. En soms zijn medewerkers precies dat.
- Geen rotte appel.
- Geen zeurpiet.
- Geen dwarsligger.
- Maar een gele kanarie.
De eerste die ziet dat er iets misgaat en merkt dat besluiten niet kloppen.
Dat mensen afhaken, de werkdruk te hoog wordt, dat een manager de verkeerde kant op beweegt of dat de sfeer verslechtert. Raad eens wat er vaak gebeurt? De organisatie wordt boos op de kanarie en niet op het gas.
Het wonderlijke vermogen van groepen (dus ook op je werk!)
Groepen hebben namelijk een bijzonder talent. Ze willen harmonie. Dat klinkt vredig. Maar harmonie heeft een schaduwkant. Want als iemand iets benoemt waar de rest liever niet naar kijkt, ontstaat ongemak. En dat vinden wij mensen vervelend.
Dus proberen we het weg te organiseren. We lossen het probleem niet op, maar verketteren de collega die het probleem benoemt. Daarom zijn klokkenluiders zo onpopulair. Daarom worden kritische medewerkers vaak lastig gevonden. Daarom worden mensen die grenzen aangeven regelmatig weggezet als moeilijk.
Niet omdat ze ongelijk hebben, maar omdat ze de rust verstoren. Of beter gezegd: de schijnrust.
Laten we eerlijk zijn soms bestaan ze wel degelijk. Collega’s die stoken. Collega’s die collega’s bewust tegen elkaar uitspelen, liegen, manipuleren, intimideren en pesten. De mensen die verdeeldheid zaaien en daar ook nog plezier aan beleven.
Dan moet je begrenzen en duidelijk zijn. Want psychologische veiligheid ontstaat doordat mensen weten: hier wordt een grens getrokken en accepteren we bepaald gedrag niet.
De vraag die te weinig wordt gesteld…
Toch merk ik dat organisaties vaak één cruciale vraag overslaan. Een vraag die ik altijd stel. Niet: “Wat is er mis met deze persoon?” Maar: “Wat maakt dat deze persoon doet wat hij doet?” Dat is een totaal andere vraag.
Misschien zit iemand op de verkeerde plek, speelt er iets privé, voelt iemand zich al jaren niet gehoord of heeft iemand het vertrouwen verloren. Misschien misschien probeert je collega op een onhandige manier aandacht te vragen voor iets wat al veel langer speelt. Nogmaals: dat maakt gedrag niet automatisch acceptabel. Maar het maakt het wel begrijpelijk. En dat levert vaak meer op dan veroordeling.
Dus voordat je iemand eruit werkt…
Stel jezelf eens een paar vragen.
- Is dit echt een rotte appel?
- Of is dit een zondebok?
- Of misschien zelfs een gele kanarie?
- Wat gebeurt er als deze persoon morgen vertrekt?
- Verdwijnt het probleem dan echt?
- Of verschuift het gewoon naar iemand anders?
Dat laatste zie ik opvallend vaak gebeuren. De persoon die als probleem wordt gezien, ís niet altijd het probleem. Soms is hij degene die zichtbaar maakt wat iedereen liever niet ziet en dat maakt hem niet de rotte appel. Dat maakt hem misschien wel de moedigste persoon in de ruimte. In mijn nieuwste podcastaflevering ga ik hier veel dieper op in. Over rotte appels, zondebokken, gele kanaries en waarom organisaties soms precies de verkeerde conclusies trekken.
🎧 Benieuwd naar de podcast? Luister hier de aflevering Rotte appels op je werk. Ik wens je veel luisterplezier!
En als je tijdens het luisteren denkt: verdorie… volgens mij herken ik dit. Doe dan vooral iets met dat inzicht. Alleen luisteren verandert niets. Dat is een beetje zoals een abonnement voor de sportschool hebt en verwachten dat je spieren groeien van het kijken naar de openingstijden. Je moet uiteindelijk zelf gaan bewegen.
Als je echt hulp wil, weet je me te vinden.
Liefs,
Hanneke
Je las een blog van moi
Hanneke Zumker
Coach & mediator
Eigen Kracht Coaching is gespecialiseerd in zelfvertrouwen op het werk en lastige werkrelaties.
Hanneke Zumker begeleidt als drijvende kracht achter Eigen Kracht Coaching managers en professionals die vastlopen in hun werk.
Professionals die bij Eigen Kracht Coaching komen zijn inhoudelijk sterk, maar passen zich op het werk te vaak aan. Ze slikken in, stellen zich te loyaal op, maken zichzelf kleiner dan nodig is of raken vast in zichzelf door de lat steeds te hoog te leggen. Dat kost invloed, zichtbaarheid en energie. In de coaching leer je stevig je positie innemen, zonder jezelf te forceren of te verharden.
Managers komen bij Eigen Kracht Coaching wanneer hun team in de weerstand zit. Er is gedoe, stil verzet of onderhuidse spanning. Afspraken worden niet nagekomen, gesprekken lopen vast en harder duwen werkt niet meer. In de coaching ontstaat weer beweging in het team door scherp te kijken naar gedrag, patronen en onderlinge verhoudingen.
Het aanbod bestaat uit:
- 1-op-1 coaching voor professionals en managers
- Teamcoaching voor teams die vastlopen in weerstand of onderlinge conflicten
- Keynotes en trainingen over sociale veiligheid en communicatie op het werk
Met meer dan 100 vijfsterrenreviews en een uitgesproken focus op de werkcontext kiest Eigen Kracht Coaching bewust voor mensen die resultaat boven comfort verkiezen. ⭐⭐⭐⭐⭐
