Podcast #13 Hoe Overleef Je De Kerst?

Transcriptie podcast: hoe overleef je de kerst?

Hanneke: Je luistert naar de podcast Op Eigen Kracht Meer Werkgeluk. Ik ben Hanneke Zumker, coach en mediator. In deze podcast hoor je ervaringsverhalen en krijg je advies over hoe je jouw werkfrustraties kunt omzetten in werkplezier.

Ilithya: Hallo, welkom terug.

Hanneke: Ja.

Ilithya: Leuk dat je weer luistert. We gaan het vandaag hebben over een feestelijk onderwerp: kerst.

Hanneke: De kerstdagen.

Ilithya: De kerstdagen. Hanneke, wat betekenen de kerstdagen voor jou?

Hanneke: Kerst betekent voor mij opladen, plezier hebben met mijn gezin en bewust kiezen voor wat mij energie geeft. Ik sla al heel veel jaren alle familieverplichtingen over, omdat ik daar simpelweg niet blij van word.

Hanneke: Ik doe met kerst wat ik zelf wil, zodat ik mezelf én mijn gezin een fijne kerst geef. Wij gaan lekker skiën. Eerste en tweede kerstdag zitten wij ergens in Frankrijk.

Hanneke: Ik neem lekkere hapjes mee uit Rotterdam, haal nog even wat lekkers bij Schmidt Zeevis en dat gaat allemaal mee naar het skihuisje. Maar vooral ga ik veel buiten zijn. Skiën, de bergen in, lekker bewegen. Daar krijg ik energie van.

Ilithya: Ik zie je helemaal oplichten als je erover vertelt.

Hanneke: Ik kan me er nu al op verheugen.

Ilithya: Zoals het eigenlijk hoort. Dat je denkt: ik heb vrij, het is een feestdag en ik kijk ernaar uit.

Ilithya: Als ik voor mezelf spreek: ik heb heel lang geen familieverplichtingen gehad omdat mijn familie in het buitenland woont. Mijn moeder woont in Australië en mijn vader verblijft vaak in de Filipijnen.

Ilithya: Dat vond ik aan de ene kant prettig. Aan de andere kant was ik toen vaak single of zat ik in een relatie die niet goed liep. Dus het plezier van kerst had ik toen ook weer niet.

Ilithya: Nu heb ik een hele lieve vriend, maar die heeft natuurlijk wel familie. Dus nu krijg ik weer een stukje familieverplichting erbij.

Hanneke: En heb je daar zin in?

Ilithya: Ja en nee.

Ilithya: Ik vind de familie van mijn vriend heel leuk. Maar wat ik merk is dat ik grote familiebijeenkomsten lastig vind. Als er twaalf mensen aan tafel zitten, worden gesprekken vaak oppervlakkiger.

Ilithya: Dan heb ik liever dat ik opa en oma of een oom en tante apart zie. Dan ontstaan er veel mooiere gesprekken.

Hanneke: Ja, minder oppervlakkig en meer diepgang.

Ilithya: Precies.

Hanneke: En dat is eigenlijk precies waar ik het vandaag over wil hebben.

Hanneke: In hoeverre ga je mee in wat er van je verwacht wordt? En in hoeverre kies je voor jezelf?

Hanneke: Ik ben absoluut geen Grinch. Ik haat kerst niet. Maar ik merk wel dat mijn vrije dagen schaars zijn en dat ik die bewust wil besteden.

Hanneke: Je hebt maar één leven. Dus als jij merkt dat je leegloopt op familiebezoek, dan is de vraag: voor wie doe je het eigenlijk nog?

Hanneke: In mijn geval is die keuze misschien makkelijker omdat ik geen contact meer heb met mijn ouders. Dat verhaal staat uitgebreid in mijn boek.

Hanneke: Maar ook toen ik nog wel contact had met mijn ouders, koos ik steeds vaker voor mijn eigen manier van kerst vieren. Omdat ik merkte dat ik verdrietig werd van hoe de feestdagen eruitzagen.

Ilithya: Ja, maar hoe geef je zoiets aan?

Ilithya: Ik kan me voorstellen dat veel mensen wel contact hebben met hun ouders en schoonouders en dat het lastig kan zijn om daarin een grens aan te geven.

Hanneke: Wij hebben gewoon gezegd: wij gaan met kerst op vakantie.

Hanneke: En dat doen we inmiddels al jaren.

Hanneke: Er waren vroeger verjaardagen tijdens kerst, mensen uit de buurt kwamen langs, er waren allerlei verplichtingen. En ik merkte dat ik daar eigenlijk geen energie van kreeg.

Hanneke: Ik vind intimiteit belangrijk. Verbinding. Diepgang.

Hanneke: En dan zat ik met allerlei mensen aan tafel die ik nauwelijks kende. Daar had ik gewoon geen behoefte aan.

Hanneke: Veel mensen zien op tegen kerst. Ze denken aan te veel eten, verplichte gesprekken, familiepatronen die weer terugkomen, lastige vragen van ooms en tantes.

Hanneke: De vraag is dan: hoe zorg je ervoor dat je kerst viert op een manier die ook voor jou goed voelt?

Ilithya: Ik kreeg vroeger altijd de vraag: “En hoe gaat het met de muziek?” Maar dan met zo’n blik van: het is nog steeds niet gelukt hè?

Hanneke: Vreselijk die vraag. Daar zit zo’n oordeel in. En dan krijg je elk jaar hetzelfde riedeltje. Daar heb je op een gegeven moment gewoon geen zin meer in. Dan zit je daar mooi weer te spelen, terwijl je eigenlijk denkt: wat doe ik hier? Of erger nog: ik vind dit helemaal niet fijn.

Ik snap dat niet iedereen rigoureus op vakantie gaat zoals ik. Misschien wil je je ouders of schoonouders gewoon zien. Maar ook dan kun je grenzen aangeven. Jij vertelde net bijvoorbeeld dat je grote groepen niet fijn vindt. Dan kun je kijken of er een moment is waarop je wel die verbinding met je schoonouders hebt, maar niet in zo’n grote groep.

Dat is niet altijd mogelijk, maar het is wel bevrijdend om te kijken: waar liggen mijn behoeftes? Hoe zorg ik ervoor dat ik niet over mijn eigen grenzen heen ga? Hoe kan ik kerst met mijn familie of schoonfamilie zo vieren dat ik zelf ook een fijne tijd heb?

Ilithya: Het gaat eigenlijk terug naar: wat is de waarde van kerst voor mij?

Voor de één is het een religieus feest. Voor veel mensen gaat het denk ik om samenzijn met familie en waardevolle momenten. Maar als je je laat meesleuren in wat er verwacht wordt — iedereen moet bij elkaar zijn, maar er is eigenlijk geen verbinding — dan wordt het een soort schijnkerst.

Als jouw echte waarde verbinding is, maar je zit allemaal samen zonder verbinding, dan mag je aangeven: dit is niet wat kerst voor mij betekent. Ik wil het anders.

Hanneke: In een veilige omgeving kan dat. Als je al voelt dat daar geen ruimte voor is, is het misschien ook minder makkelijk om dat aan te geven. Maar dit is precies waarom ik wegga. Verbinding is voor mij heel belangrijk. Ik heb vrienden, collega-ondernemers en mijn gezin om me heen verzameld met wie ik die verbinding wél heb. Dan kan ik kerst vieren op mijn manier.

Dat betekent: lekker veel buiten zijn, tussen de middag samen eten in ons huisje en daar iets gezelligs van maken. ’s Avonds doen we dat ook. We spelen spelletjes en ik vind het heerlijk om ’s avonds een dvd’tje te kijken. Dus ik neem mijn dvd-speler mee en allerlei leuke films uit mijn collectie.

Ilithya: Old school.

Hanneke: Ja, echt old school. We zijn zelfs een keer de dvd-speler vergeten. Toen kwamen we later aan en zag ik onderweg een shoppingmall in Frankrijk. Ik zei: “Dan ga ik toch even een dvd-speler kopen.”

Ilithya: Bestaan die dingen nog?

Hanneke: Ja hoor, die zijn helemaal niet zo duur. Veertig euro of zo. Maar toen kwam de volgende teleurstelling: de televisie had geen aansluiting meer voor de dvd-speler. Dus ik had speciaal een dvd-speler gehaald, maar ik kon hem niet gebruiken.

Ilithya: Dus dit jaar nemen jullie ook een tv mee?

Hanneke: Nee, ik neem speciale kabels mee. Niet alleen een HDMI-kabel, maar ook andere kabels, zodat ik zeker weet dat ik het kan verbinden.

Ilithya: Goed voorbereid.

Hanneke: Ja. En natuurlijk mijn kersttrui. Leuke kerstpyjama’s. Dan ga ik daar lekker op de bank zitten. We hebben echt een huisje geregeld met zo’n knus houtgevoel. In Frankrijk is dat niet altijd vanzelfsprekend, dus daar hebben we echt op gelet.

Ik heb er enorm veel zin in.

En dat is ook wat jij kunt doen. Maak voor jezelf een lijst: wat heb ik nodig?

Misschien is dat op tijd naar bed. Gezond slapen. Een lekkere wandeling buiten. Niet alles eten, maar ook een beetje gezond blijven eten.

Verzin wat jij fijn vindt.

En als je steeds met familie zit, kijk dan of je iets kunt bedenken waardoor het leuker wordt. Een spelletje bijvoorbeeld. Maar breng dat niet pas op de dag zelf in. Geef van tevoren al aan bij de mensen met wie je kerst viert wat jij dit jaar graag zou willen. Kijk of je mensen daarin mee kunt krijgen. En begrens ook hoe lang je ergens wilt zijn. Zeg bijvoorbeeld van tevoren: “Wij blijven tot die tijd.” Dan heb je die grens meteen gegeven.

Ilithya: Eén ding wat mij ook altijd stoort rond de feestdagen — en dan heb ik het ook over Sinterklaas — is de verwachting dat je voor iedereen een cadeautje koopt. Ik heb een periode gehad waarin ik het allemaal minimalistischer wilde aanpakken. Als ik iets koop, dan wil ik liever iets kopen wat waardevol is. Iets waar ik echt blij van word.

Niet allemaal kleine prulletjes en spulletjes. Maar met Sinterklaas en kerst ga je toch weer voor iedereen iets kopen. En omdat je niet voor iedereen iets groots kunt kopen, koop je allemaal kleine cadeautjes. Terwijl ik liever gedurende het jaar iemand verras met iets moois. Ik heb een jaar gezegd: ik ga dit jaar cadeauloos. Je hoeft mij niets te geven en ik geef jou ook niets.

Gewoon omdat ik niet meer mee wilde doen aan dat hele cadeaucircus.

Hanneke: En hoe werd daarop gereageerd?

Ilithya: Een beetje van: oké. Ik snap het ook wel, want het is leuk om iets te geven aan iemand. Maar ik was klaar met die verwachting. Ik dacht: ik wil samen zijn, maar ik hoef niet per se iets van je te krijgen.

Hanneke: Dat is eigenlijk ultiem voor jezelf kiezen. En je hebt niemand ermee beschadigd.

Ilithya: Nee, ze vonden het een beetje raar. Maar dat was het dan ook wel.

Hanneke: Daar hebben we het al vaker over gehad. Als je zoiets voorstelt en je zet dat door, dan moet je het ongemak accepteren dat erbij komt kijken. Want daar zit ongemak bij.

Ilithya: Zeker. Ik heb ook een jaar gehad waarin ik met vrienden kerstavond vierde. Dat was vooral omdat ik geen familie in Nederland had met wie ik close was. Ik had een avond gepland met vrienden waarvan ik wist dat zij ook niet helemaal lekker zaten met hun familie. Toen zei ik: dan gaan wij toch samen uit eten op kerstavond? Dat beviel heel goed.

Hanneke: Waarschijnlijk was dat ontzettend gezellig en verbindend.

Ilithya: Ja. Je kiest elkaar op zo’n moment.

Hanneke: Precies. Je kiest voor die mensen. Met kerst kom je vaak in aanraking met mensen die wel in je leven zijn, maar voor wie je niet per se hebt gekozen. Dat maakt het zo lastig. Dus als je aan die kersttafel zit met mensen die je niet hebt gekozen en het wordt ongemakkelijk, accepteer dat dan ook.

Ga er niet naartoe met het idee: dit wordt allemaal zo gezellig, als je van tevoren weet dat het vaak niet gezellig is. Ga er realistischer in. Weet dat het misschien niet leuk wordt en bedenk van tevoren: wat ga ik dan zeggen? Hoe ga ik daarmee om?

Ilithya: Precies. Dan geef je jezelf al ruimte. Het hoeft geen groot feest te zijn. Maar misschien vind je het wel belangrijk om even bij je familie te zijn, onder je eigen voorwaarden.

Hanneke: Plan ook rusttijd voor jezelf in. Zorg dat je kunt reflecteren en dat je tijd hebt om bij te komen.

Ilithya: Want stel dat je naar drie families moet. Je eigen ouders zijn gescheiden, dus dat zijn twee partijen. En stel dat de ouders van je partner ook gescheiden zijn. Dan heb je vier partijen die je eigenlijk zou moeten zien met kerst.

Hanneke: Ja, dat is veel.

Ilithya: Dan mag je ook gewoon zeggen: we passen niet alles in. We plannen er iets omheen. Of we komen heel kort langs. Geef jezelf die ruimte.

Hanneke: Ja. Als je weet dat de spanningen hoog oplopen of dat je te veel bezoeken hebt, zeg dan: “Ik heb ook tijd nodig om op te laden. Daarom kies ik er dit jaar voor om het zo te doen.”

Als je weet dat je zwager ruzie gaat maken, of je oom altijd te veel drinkt, of mensen de hele tijd zeuren, begrens die bezoeken dan.

Ik heb in de tijd dat ik nog niet op vakantie ging ook weleens derde kerstdag gevierd met vrienden. Dat waren mensen die ik zelf had gekozen. Dat waren hele bijzondere kerstdagen.

Ilithya: Mooi.

Hanneke: Want dat is het. Je kiest niet altijd voor de mensen met wie je kerst viert.

Ilithya: Je familie kun je niet kiezen. Maar je kunt wel kiezen óf je het met familie viert.

Hanneke: Ja. En zorg ervoor dat je zelf geen benzine op het vuur gooit als je ziet dat iets escaleert. Kijk hoe je kunt de-escaleren. Zeg bijvoorbeeld: “Ik ga even naar buiten. Ik ga even wandelen.”

Het gaat om anticiperen. Dat is wat wij allebei zeggen. Voel waar jouw behoeften zitten. Kijk wat daarvan mogelijk is tijdens kerst. Anticipeer en maak een plan B.

Ilithya: Precies. Zorg dat het voor jou een waardevolle tijd blijft.

Hanneke: Ja. Dat is zelfbewustzijn. Accepteer dat de familiedynamiek misschien niet ideaal is. Dus ook niet tijdens kerst. Stel je grenzen vooraf. En als het echt uit de hand loopt, mag je zeggen: het is dan wel kerst, maar ik hoef dit niet te accepteren. Of: ik hoef hier niet te zijn.

Communiceer daarover.

Ilithya: Ja, zeker.

Hanneke: Communiceer hoe jij het wilt hebben.

Ilithya: Dat is belangrijk. Tegelijkertijd is kerst ook lastig, omdat familie voor veel mensen belangrijk is. Als je van je ouders houdt, ook al is het niet altijd makkelijk aan de familietafel, neem je hun belang natuurlijk ook mee. Als je familie hebt die ouder wordt, kun je denken: misschien hebben ze nog maar een paar jaar. Dan wil je er toch zijn.

Dan gaat het om balans. Wat wil ik geven aan aandacht en tijd? Hoe kan ik kwaliteit geven én mezelf bewaken?

Hanneke: Ja, dat is heel belangrijk.

En als je met kerst misschien te veel pleast of te veel meebuigt, dan is mijn vraag ook: hoe doe je dat buiten kerst? Is dit alleen kerst? Of speelt dit vaker bij jou?

Misschien is dit iets waar je sowieso over na wilt denken. Wat is voor mij belangrijk? Hoe kom ik voor mezelf op? Hoe maak ik mijn leven — ook op het werk — zo dat het bij mij past?

Dat is een veel grotere vraag.

Als het jou niet lukt om tijdens kerst je mond open te trekken, waarom durf je dat niet? Waarom doe je dat niet? Hoe zit het met die familiedynamiek? Wat is ervoor nodig om die te doorbreken? Of om er op een betere manier mee om te gaan?

Want als je dat thuis niet doet, doe je het misschien op je werk ook niet. Als je daar een keer met mij over wilt praten, kijken we systemisch naar hoe jij dingen thuis doet. Hoe deed je dat in je ouderlijk huis? Hoe ging dat daar? Welke patronen herhaal je op je werk?

Welke patronen waren in je familiesysteem helpend, maar helpen jou nu niet meer?

Dat zijn dingen waar we naar kijken. Daardoor ga je sterker in je schoenen staan en bewustere keuzes maken. En de keuzes waar we het vandaag over hebben, zijn niet rigoureus. We kijken naar hoe je dingen kunt doen zonder anderen te beschadigen, maar wel op een manier die goed voelt voor jou.

Mocht je een keer een afspraak met mij willen: ik ben niet de doorbraakcoach die de beuk erin gooit in je gezin of werk. Maar ik laat je wel nadenken. Dan gaan we samen op zoek naar wat werkt voor jou in jouw situatie.

Je bent van harte welkom voor een gratis gesprek.

Ilithya: Mooi.

Hanneke: Ja, en de kerst komt er bijna aan. Ik zou het leuk vinden als je mij een appje, mailtje of DM stuurt met wat jij met kerst hebt gedaan. Als je hier een tip uit hebt opgepikt, wil ik dat graag horen.

Ilithya: Stuur ons vooral een bericht.

Hanneke: Ja, laat het weten. Welke tip heb jij nog voor volgend jaar? Of misschien wil je volgend jaar wel hierover komen praten en vertellen hoe jij het aanpakt. Ik ben heel nieuwsgierig.

Ilithya: Ik ook zeker. Dan sluiten we deze aflevering af. Alvast een hele fijne kerst en zorg dat hij waardevol is voor jou.

Hanneke: En wat ga jij nu doen? Je gaat naar je schoonfamilie toch?

Ilithya: Ja. Ik heb alleen schoonfamilie in Nederland. De rest stuur ik een berichtje of bel ik. De ouders van mijn vriend zijn gescheiden, dus dat zijn twee partijen. Eén partij viert het met ons op een dag buiten kerst. Dat hebben zij bewust gedaan, zodat zij kerst lekker rustig voor zichzelf hebben.

De andere partij zien we waarschijnlijk op eerste kerstdag.

Ik vind het, een beetje in lijn met wat jij doet, fijn om ieder jaar één van de kerstdagen gewoon met mijn vriend samen te vieren. Tweede kerstdag zijn wij dus met z’n tweetjes. Lekker eten, filmpjes kijken, in bed blijven liggen. Of misschien huren we een hutje. Echt qualitytime samen.

Hanneke: Dat is mooi. En grappig: jouw schoonouders doen eigenlijk ook wat ik doe. Ze creëren ruimte voor zichzelf. Daardoor krijg jij ook ruimte om tweede kerstdag met je vriend te vieren.

Wie zegt dat de andere partij jouw oplossing niet fijn vindt? Misschien doe je ze er juist een groot plezier mee. Maar dat weet je pas als je het bespreekt. Dus ook hier geldt weer: ga dingen bespreken. Dan kom je er soms achter dat mensen jouw oplossing juist heel prettig vinden.

Ilithya: Ja. En als er nog een tweede partij bij kwam, zou ik proberen om die op dezelfde dag te plannen. Bijvoorbeeld brunch met de ene kant en avondeten met de andere kant.

Hanneke: Dat vind ik een superoplossing. Voordat wij kinderen hadden, deden wij dat ook. Maar ik heb er natuurlijk vier, dus rustige dagen met dvd’tjes kijken, pyjama’s en lekker eten zijn er niet echt meer. Maar heerlijk skiën met alle vier mijn kinderen erbij vind ik ook ontzettend fijn.

Ik heb er enorm veel zin in om volgende week de auto in te stappen en richting Frankrijk te gaan.

Ilithya: Nou, geniet ervan.

Hanneke: Dankjewel. Volgens mij zijn we er dan voor vandaag.

Ilithya: Dan zeggen we tegen de luisteraars: tot de volgende keer.

Hanneke: Tot de volgende keer.