Podcast #21 Waarom positief denken alleen niet werkt (en wat wél helpt)

Transcriptie podcast: waarom positief denken alleen niet werkt (en wat wél helpt)

Hanneke: Je luistert naar de podcast Op Eigen Kracht Meer Werkgeluk. Ik ben Hanneke Zumker, coach en mediator. In deze podcast hoor je ervaringsverhalen en krijg je praktische adviezen om jouw werkfrustraties om te zetten in meer werkplezier.

Ilithya: Hallo Hanneke!

Hanneke: Hoi Ilithya! Heb je er weer zin in vandaag?

Ilithya: Zeker.

Hanneke: Ben benieuwd.

Ilithya: Waar gaan we het vandaag over hebben?

Hanneke: Over een interessante vraag: ben je wat je denkt of denk je wat je bent?

Ilithya: Ja, een beetje een mindtwister.

Hanneke: Nou ja, kijk. Stel je voor dat je ’s morgens naar je werk gaat en je denkt:

• “O nee… daar moet ik weer heen.”
• “Dan kom ik die collega weer tegen.”
• “Dan moet ik dat overleg weer doen.”
• “Al die e-mails die op me liggen te wachten…”
• “En straks dat gesprek met Truus…”

Ilithya: Haha, ja.

Hanneke: En dan denk je ook nog:

• “In de kantine hebben ze tegenwoordig alleen maar vegetarisch.”
• “En nu sta ik óók nog in de file.”

Ilithya: Nou, dan heb je er inderdaad al geen zin meer in.

Hanneke: Precies. Dat laat eigenlijk al zien hoe je dag waarschijnlijk gaat verlopen. Als je van tevoren al denkt dat het een vervelende dag wordt, is de kans ook veel groter dat je die dag als vervelend gaat ervaren.

In die zin ben je wat je denkt.

Tegelijkertijd zit daar natuurlijk een belangrijke nuance in. Het leven is niet maakbaar en daar gaan we het vandaag ook over hebben. Dus voordat mensen denken: “O jee, we krijgen nu een podcast waarin alleen maar wordt gezegd dat je positief moet denken.” Nee, dat is niet waar we naartoe gaan.

Maar het is wél zo dat jouw gedachten enorm veel invloed hebben op hoe jij je voelt én op wat je doet.

Ilithya: Dat doet me denken aan een boek dat ik ooit las: Je bent wat je doet. Daar was het woordje “zegt” doorgestreept en vervangen door “doet”. Dat ging ook over gedrag en productiviteit. Ik kan me hier dus wel in vinden. Vertel verder.

Hanneke: Kijk, als jij je niet goed voelt en je zegt tegen jezelf: “Zo, vanaf nu ga ik me gewoon goed voelen.”

Dan werkt dat natuurlijk voor geen meter.

Je kunt je gevoel niet zomaar aanzetten. Wat je wél kunt beïnvloeden, zijn je gedachten en je gedrag. Je kunt jezelf afvragen:

• “Wat denk ik nu eigenlijk?”
• “Helpt deze gedachte mij?”
• “Kan ik hier ook anders naar kijken?”

En daarnaast kun je bewust andere acties ondernemen. Dat zijn eigenlijk de twee knoppen waaraan je kunt draaien als je invloed wilt hebben op hoe je je voelt.

Ilithya: Ja.

Hanneke: Kijk maar eens naar je eigen gedrag. Stel dat je een rotdag hebt gehad en je ploft ’s avonds op de bank neer om gedachteloos Netflix te kijken. Vaak voel je je daarna niet per se beter. Maar stel dat je tegen jezelf zegt: “Ik ga toch even wandelen.”

Of: “Ik ga toch nog even naar die vrienden.” Dan merk je vaak dat je stemming verandert. Ik had dat afgelopen weekend ook. Ik had wat discussies met mijn man en ik voelde me daar helemaal niet prettig onder.

Toen dacht ik: weet je wat? Ik ga gewoon wandelen.

Ik ben vanuit Capelle aan den IJssel helemaal naar Gouda gelopen. Gewoon alleen, zonder telefoon, zonder afleiding. Na een paar kilometer merkte ik al dat mijn gedachten veranderden. In het begin dacht ik vooral aan alles wat ik vervelend vond. Maar na een tijdje begon ik mezelf andere vragen te stellen.

• “Hoe kan ik hier ook anders naar kijken?”
• “Wat kan ik hiervan leren?”
• “Wat heb ík eigenlijk zelf bijgedragen aan dit gesprek?”

En op dat moment veranderde mijn denken. Ik ging van verwijten naar oplossingen.

Ilithya: Ja, dat vind ik heel herkenbaar. Ik heb zelf ook gemerkt dat ik exact hetzelfde werk kan doen, maar dat mijn eigen mindset bepaalt hoe ik het ervaar.

De ene keer denk ik: “Yes! Fantastisch! Ik heb er zin in.” En de andere keer zie ik er enorm tegenop. Terwijl het werk eigenlijk precies hetzelfde is. Vaak zit het verschil gewoon in mijn eigen gedachten. Of ik heb stress. Of het voelt alsof het allemaal te veel is. En dan helpt het enorm als ik weer even afstand neem, ga wandelen of ga reflecteren.

Hanneke: Jazeker. Want je gedachten beïnvloeden je stemming, je emoties, je keuzes én je zelfvertrouwen.

Neem mij als voorbeeld.

Als ik ergens een lezing geef, stap ik niet een zaal binnen met de gedachte: “Wat spannend… al die mensen.” Nee. Ik loop naar binnen, maak een praatje, lach naar mensen en maak alvast contact. Daardoor stap ik met een heel andere energie die zaal in. En dat is belangrijk want ik word vaak ingehuurd om te spreken over psychologische veiligheid. Dat betekent meestal dat er íets speelt binnen een organisatie. De sfeer is dus niet altijd vanzelf positief. Maar de energie waarmee ík binnenkom, heeft wel degelijk invloed op hoe zo’n bijeenkomst begint.

Als jij denkt dat je het allemaal hebt gehad, dan straalt je lichaam dat ook uit. Je non-verbale communicatie verraadt veel meer dan je denkt. Dus als jij negatief denkt, is de kans groot dat anderen dat ook aan je zien.

Hanneke: Maar het is niet zo simpel als: “Ik word wakker, ik heb er geen zin in, dus ik ga gewoon positief denken.” Daar moet vaak iets op een diepere laag gebeuren.

Ilithya: Precies.

Hanneke: Daarom vraag ik mensen eerst eens te onderzoeken: hoe sta je eigenlijk in het leven? En hoe vaak denk je negatief? 

Negatief denken hangt vaak samen met piekeren of ontevredenheid. Daarom vraag ik mijn klanten regelmatig om twee weken lang een schriftje bij te houden. Schrijf op:

• Hoe laat had je die gedachte?
• Wat dacht je precies?
• Hoe lang bleef die gedachte hangen?

Dan zie je vaak patronen ontstaan. Soms blijkt iemand inderdaad heel veel negatief te denken. Maar soms valt het juist enorm mee. Mensen denken dán dat ze voortdurend negatief zijn, terwijl dat eigenlijk best meevalt.

Dus onderzoek eerst eens: klopt het eigenlijk wel wat je over jezelf denkt? En nog belangrijker: neem een besluit. 

Wil je werkelijk positiever leren denken?

Niet alleen vandaag of deze week, maar als manier van leven.

Ilithya: Ja, interessant. Ik moest meteen aan mezelf denken. Ik geef zanglessen en ik heb een periode gehad waarin ik daar ontzettend veel weerstand tegen voelde. Niet omdat ik zingen niet leuk vond, maar omdat ik simpelweg veel te veel lessen gaf. Als ik lesgeef, ben ik heel erg op de ander gericht. Ik geef veel energie. Op een gegeven moment merkte ik dat mijn eigen “zangcoach-potje” gewoon leeg was.

Wat mij uiteindelijk hielp, was teruggaan naar mijn oorspronkelijke doel. Waarom geef ik eigenlijk zangles? Natuurlijk: ik ben ondernemer, dus ik verdien er mijn geld mee. Dat mag best een reden zijn. Maar dat is niet de reden waarom ik het al die jaren volhoud. 

Mijn echte drijfveer is dat ik mensen zie groeien. Dat iemand ineens iets kan wat daarvoor onmogelijk leek. Dat iemand vrijer wordt. Dat geeft mij enorm veel voldoening. Toen ik mijn aandacht daar weer op richtte, veranderde alles. Ik ben minder lessen gaan geven, waardoor ik de kwaliteit hoog kon houden. En daardoor kreeg ik er weer plezier in.

Hanneke: Mooi. Eigenlijk deed jij precies wat we vandaag bespreken. Jij bent van nature iemand die positief denkt, dat weet ik inmiddels wel. Maar toen je merkte dat je vastliep, ben je gaan reflecteren.

Je stelde jezelf vragen.

• Waarom denk ik dit?
• Waarom wil ik hiermee stoppen?
• Wat zit daar eigenlijk onder?

Ilithya: Ja. Ik dacht eerst alleen maar: ik wil hiermee stoppen. Maar daarna ging ik onderzoeken waar dat gevoel vandaan kwam.

Ik ben gaan kijken:

• Van welke onderdelen van mijn werk word ik ongelukkig?
• En van welke onderdelen juist gelukkig?
• Toen ben ik mijn werk anders gaan indelen.

Hanneke: Precies. Want we hebben het vandaag over: je bent wat je denkt.

Jij dacht eerst:

• “Ik heb er geen plezier meer in.”
• Dat werd vervolgens een waarheid.
• Maar daarna ging je onderzoeken of die gedachte eigenlijk wel klopte.
• Waarom wilde je stoppen?
• Was dat echt wat je wilde?

Ilithya: En uiteindelijk kwam ik uit bij iets heel anders. Eigenlijk was het vooral een stukje dankbaarheid. Ik dacht op een gegeven moment: “Wat is dit eigenlijk voor onzin?” Ik mag prachtig werk doen. Mensen zijn blij met me. Ik krijg er zelf ook energie van. En toch had ik mezelf ervan overtuigd dat ik ermee wilde stoppen.

• Toen ben ik ook gaan kijken:
• Wat zou ik eigenlijk gaan doen als ik hiermee stop?
• Wat levert dat me op?
• En toen besefte ik ineens hoeveel waardevols ik al had.

Dat gaf perspectief.

En de dingen waar ik last van had — bijvoorbeeld klanten die te laat kwamen — daarvoor ben ik praktische oplossingen gaan zoeken.

Hanneke: Dat is precies het verschil. Het is niet alleen een kwestie van positiever denken. Stel dat jij iedere ochtend tegen jezelf had gezegd: 

• “Vandaag wordt fantastisch.”
• “Ik heb er zin in.”
• “Vandaag wordt geweldig.”

Maar vervolgens verander je niets aan de oorzaak…

Dan werkt dat natuurlijk niet.

Ilithya: Nee. Dan blijf je gewoon tegen dezelfde problemen aanlopen.

Hanneke: Precies. Er zijn genoeg mensen die iedere ochtend naar affirmaties luisteren.

• “Ik ben ontspannen.”
• “Ik ben gelukkig.”
• “Ik ben succesvol.”
• Dat kan best prettig zijn.

Maar als je daarna weer tegenover precies dezelfde situatie staat die je leegtrekt…

…dan houdt dat positieve gevoel vaak geen stand.

Positief denken werkt pas echt als je er ook gedrag aan koppelt. Dat is volgens mij de essentie. Je verandert niet alleen je gedachten. Je verandert óók wat je doet.

Hanneke: Stel dat jij iedere ochtend tegen jezelf zegt: “Vandaag wordt een fantastische dag. Vandaag ga ik het leuk vinden.” Maar vervolgens verander je niets aan de oorzaak van je probleem. Dan werkt dat natuurlijk niet.

Ilithya: Nee. Dan blijf je gewoon tegen hetzelfde aanlopen.

Hanneke: Precies. Je zou iedere ochtend tien minuten naar een YouTube-video kunnen luisteren waarin iemand zegt:

• “Ik ben ontspannen.”
• “Ik ben succesvol.”
• “Ik geniet van het leven.”

Dat kan best prettig zijn. Maar als je daarna weer tegenover diezelfde vervelende klant zit of in precies dezelfde situatie belandt, merk je dat zo’n gevoel snel verdwijnt.

Positief denken werkt in mijn ogen alleen als je er ook gedrag aan koppelt. Daarom kwamen we net uit op die conclusie: het leven is niet maakbaar. De eerste keer dat ik dat echt besefte, was na de geboorte van een van onze kinderen.

Ilithya: Hoe oud was je toen?

Hanneke: Ik moest even nadenken, want met vier kinderen lopen die herinneringen soms een beetje door elkaar. Maar ik was begin dertig. Het liep allemaal anders dan ik had gehoopt. Ik kreeg te maken met allerlei gedoe rondom de bevalling. Mensen in mijn omgeving gingen daar niet altijd even prettig mee om. En mijn man werd tijdens zijn verlof teruggeroepen naar zijn werk. In die tijd kreeg je nog maar een paar dagen verlof. Daarna moest je gewoon weer aan het werk.

Ik weet nog dat ik daar enorm boos over was.

Ik dacht: Hoe kan dit nou? We hebben net een kind gekregen.

Maar voor zijn werkgever was er op dat moment een grote onderhoudsstop. Op een raffinaderij kost iedere dag dat zo’n installatie stil ligt ontzettend veel geld. Dus iedereen moest aanwezig zijn.

Voor het bedrijf was dat logisch. Voor mij voelde het als een enorme teleurstelling. Ik voelde me alleen. Niet gezien. En eerlijk gezegd ook niet begrepen.

Ilithya: Dat lijkt me ontzettend zwaar.

Hanneke: Dat was het ook. Gelukkig was er kraamzorg, maar zodra die weg was, zat ik daar alleen met meerdere kinderen. Daar kwam nog bij dat ik kraamkoorts kreeg, een blaasontsteking opliep en lichamelijk helemaal niet fit was. Als ik daarop terugkijk, denk ik ook dat alle stress daar zeker aan heeft bijgedragen.

In die periode zei de kraamverzorgster iets wat ik nooit meer ben vergeten.

Ze zei: “Hanneke, jij denkt dat het leven maakbaar is.”

Ik keek haar verbaasd aan.

Toen vertelde ze: “Ik kom bij heel veel gezinnen thuis. Bij heel veel bevallingen loopt het anders dan mensen hadden gehoopt. Alleen zie je dat bijna nooit.”

En daar had ze gelijk in.

We zien overal de roze wolk. Maar er zijn ook heel veel gezinnen waarbij die roze wolk helemaal niet bestaat.

Ilithya: Ja.

Hanneke: Zij liet me beseffen dat het leven nu eenmaal niet altijd verloopt zoals je had bedacht. Dat betekent niet dat je dan maar moet berusten. Maar wel dat je moet leren omgaan met tegenslag. En dat is iets anders dan doen alsof alles leuk is.

Ilithya: Dat doet me denken aan een uitspraak die ik ooit hoorde: geluk wordt niet bepaald door hoeveel mooie dingen je meemaakt. Geluk wordt vooral bepaald door hoe je met moeilijke momenten omgaat.

Hanneke: Dat geloof ik ook. Hoe jij met tegenslag omgaat, bepaalt uiteindelijk veel meer over jouw leven dan de tegenslag zelf.

Maar…

Dat betekent niet dat je op het moment zelf meteen alle antwoorden hebt. Soms heb je gewoon tijd nodig. Bij mij leidde die periode uiteindelijk tot heel veel gesprekken met mijn man.

We vroegen ons af:

• Wat vinden wij eigenlijk belangrijk?
• Hoe willen wij elkaar steunen?
• Wat verwachten we van elkaar?

Uiteindelijk heeft die moeilijke periode ons ook iets gebracht.

Maar dat inzicht kwam niet dezelfde dag.

Daar ging tijd overheen.

En dat is precies wat ik bedoel met: het leven is niet maakbaar. Je hoeft niet meteen blij te zijn met alles wat je overkomt. Maar je kunt uiteindelijk wel kiezen wat je ermee doet.

Hanneke: Wat je wél kunt doen als je merkt dat je negatief denkt, is jezelf bewust maken van die gedachte. Een eenvoudige oefening is om een elastiekje om je pols te dragen. Iedere keer dat je merkt dat je in een negatieve gedachte blijft hangen, trek je heel even aan dat elastiekje.

Niet om jezelf pijn te doen, maar om jezelf wakker te schudden.

Op dat moment stel je jezelf een paar vragen:

• Wat gaat er eigenlijk wél goed?
• Wat voldoet wél aan mijn verwachtingen?
• Hoe kan ik hier op een andere manier naar kijken?
• Welke les zit hierin voor mij?

Door jezelf dat soort vragen te stellen, zet je vaak al een eerste stap naar een positievere gedachte.

Ilithya: Ja, mooi. Eigenlijk ga je het leven dan ook meer zien zoals het is. Niet als een film waarin alles altijd leuk moet zijn, maar als iets waarin mooie én moeilijke momenten elkaar afwisselen.

Ik moest denken aan een vriendin die zei: “Waarom overkomt mij dit nou altijd?” Iemand bleef haar grenzen overschrijden. Toen vroeg ik haar: “Ben jij eigenlijk goed in grenzen aangeven?” Ze zei: “Nee.”

Toen zei ik: “Misschien geeft het leven je nu juist een kans om dat te oefenen.”

Niet omdat het leuk is. Maar omdat je het graag wilt leren. Dat verandert je blik op zo’n situatie compleet.

Hanneke: Dat vind ik een prachtig voorbeeld. De vraag “Waarom overkomt mij dit?” voelt vaak als een verwijt aan het leven.

Maar zodra je vraagt:

“Wat kan ik hiervan leren?”

…ontstaat er beweging.

Misschien is dit precies de situatie waarin jij mag oefenen met grenzen aangeven. Of met jezelf uitspreken. Of met meer vertrouwen op jezelf. Soms heb je daar hulp bij nodig. Dat is helemaal niet erg. Daar help ik mensen natuurlijk ook dagelijks mee.

En dan nog iets over positieve affirmaties.

Je hoort vaak:

• “Ik ben goed genoeg.”
• “Ik ben sterk.”
• “Ik ben het waard.”

Maar als jij dat diep vanbinnen helemaal niet gelooft…

…dan werken die affirmaties soms juist averechts.

Dan voelt alles in jou: “Nee hoor, dat geloof ik helemaal niet.” Daarom geloof ik veel meer in realistische gedachten die je langzaam kunt gaan geloven.

Ilithya: Dat herken ik wel. Tegelijkertijd denk ik dat affirmaties soms ook heel krachtig kunnen zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand nooit ruimte voor zichzelf inneemt. Als zo iemand voor de spiegel gaat staan, zichzelf aankijkt en zegt: “Ik ben het waard om mijn plek in te nemen.” Dan kan dat enorm veel losmaken. Niet omdat je jezelf iets wijsmaakt. Maar omdat je eindelijk contact maakt met iets wat je diep vanbinnen eigenlijk verlangt.

Hanneke: Dat klopt. En als de stap naar “Ik ben het waard” nog te groot voelt, probeer het dan eens anders. Praat tegen jezelf zoals je tegen een goede vriendin zou praten.

Dus niet: “Ik kan het.”

Maar: “Hanneke, jij kunt dit.”

Of: “Hanneke, leg die telefoon nu gewoon even weg.”

Dat klinkt misschien gek, maar onderzoek laat zien dat praten tegen jezelf in de derde persoon helpt om meer afstand te nemen van je emoties. Daardoor luister je vaak beter naar jezelf.

Ilithya: Dat vind ik eigenlijk een hele mooie. Alsof een goede vriendin je even liefdevol aanspreekt.

Hanneke: Precies. Dat werkt voor veel mensen beter dan jezelf dwingen iets te geloven wat nog helemaal niet zo voelt.

Ilithya: Mensen, ga daar eens mee oefenen. Kijk eens wat er gebeurt als je bewuster wordt van je gedachten én daar ook iets mee doet.

Hanneke: Heel veel succes daarmee. En vergeet niet: positief denken alleen is niet genoeg. Koppel er gedrag aan. Ga oefenen. Doe iets anders dan je altijd deed. Juist daar begint vaak de verandering.

Ilithya: En als je wilt reageren op deze aflevering of je eigen ervaring wilt delen, laat gerust een reactie achter of stuur Hanneke een bericht. We vinden het altijd leuk om jullie verhalen te lezen.

Hanneke: Dank je wel voor het luisteren. Waar je ook bent en wat je ook doet: maak er een mooie dag van. En graag tot de volgende aflevering.

Ilithya: Tot de volgende!